ඉරාන උත්තරීතර නායක මොජ්තාබා ඛමේනිගේ උපදේශකවරයකු වන යහ්යා රහීම් සෆාවි ප්රකාශ කර ඇත්තේ, ඇමරිකාව හෝ ඊශ්රායලය විසින් තවදුරටත් ප්රහාර එල්ල කළහොත් ගැටුම් පුළුල් කිරීමට ටෙහෙරානය පියවර ගනු ඇති බවයි.
ඉරානයේ ‘ෆාර්ස්’ ප්රවෘත්ති ඒජන්සිය නිකුත් කළ වීඩියෝ පටයක අදහස් දක්වමින් සෆාවි පවසා ඇත්තේ, “පර්සියානු ගල්ෆ් කලාපයෙන් සහ හෝමූස් සමුද්ර සන්ධියෙන් රතු මුහුද දක්වා ගැටුම ව්යාප්ත වී ඇති බැවින්, එල්ල වන තවත් යුදමය ක්රියාමාර්ගවලට ප්රතිචාර වශයෙන් මෙම පෙරමුණ ඉන්දියන් සාගරය සහ සමහර විට ඊටත් ඔබ්බට තවදුරටත් පුළුල් විය හැකියි” යනුවෙනි.
සෞදි අරාබියේ සහාය ලබන රජයේ හමුදාවන්ට එරෙහිව සටන් වදින යේමනයේ හවුතිවරුන් මෑතකදී රතු මුහුදු වෙරළ තීරයේ පාලනය අත්පත් කරගත් අතර, සූවස් ඇළ හරහා ආසියාව සහ යුරෝපය යා කරන උපායමාර්ගික බබ් අල්-මන්දෙබ් සමුද්ර සන්ධිය කෙරෙහි ද සිය ග්රහණය දැඩි කරගෙන ඇත. හවුතිවරුන්ට ඉරානය දීර්ඝ කාලයක සිට හමුදාමය සහාය ලබා දුන්නද, යේමන ගැටුමට සෘජුව සම්බන්ධ බව ටෙහෙරානය ප්රතික්ෂේප කරයි.
පසුගිය පෙබරවාරි අගභාගයේදී මැදපෙරදිග යුද්ධය ඇවිලවූ ඇමරිකානු-ඊශ්රායල ප්රහාරවලට පළිගැනීමක් වශයෙන් ඉරාන වෙරළ තීරයට ඔබ්බෙන් පිහිටි හෝමූස් සමුද්ර සන්ධිය ද ඉරානය විසින් වසා දමනු ලැබීය. යුද්ධයට පෙර ලෝකයේ තෙල් හා ගෑස්වලින් වැඩි ප්රමාණයක් ප්රවාහනය කළ හෝමූස් සමුද්ර සන්ධියේ පාලනය නතු කර ගැනීමට ඇමරිකාව සහ ඉරානය අතර මේ වන විට දැඩි තරගයක් පවතී.
ඇමරිකානු ප්රහාර යළි ආරම්භ වුවහොත් ගැටුමේ භූගෝලීය සීමාව පුළුල් කරන බවට මීට පෙරද ඉරාන නිලධාරීන් තර්ජනය කර තිබුණද, ඉරානයේ සිට කිලෝමීටර් 4,000ක් පමණ ඈතින් පිහිටි ඇමරිකානු-බ්රිතාන්ය උපායමාර්ගික හමුදා කඳවුර පවතින ‘ඩියාගෝ ගාර්සියා’ ද අයත් ඉන්දියන් සාගර කලාපය පිළිබඳව ඉරාන උත්තරීතර නායකයාගේ උපදේශකයෙකු සෘජුවම සඳහන් කළ පළමු අවස්ථාව මෙය වේ.
ගැටුම අවසන් කිරීමේ තවත් උත්සාහයක් ලෙස දෙරටේ නිලධාරීන් එක්සත් ජාතීන්ගේ මහා මණ්ඩල සැසිවාරයට සමගාමීව මේ සතියේ නිව්යෝර්ක්හිදී සාකච්ඡා පවත්වා තිබේ. එහිදී සිය ආර්ථිකය ඉලක්ක කර ගනිමින් පනවා ඇති සම්බාධක ඉවත් කිරීම සහ විදෙස් රටවල රඳවාගෙන ඇති සිය වත්කම් කොන්දේසි විරහිතව නිදහස් කිරීම ඇතුළු කරුණු කිහිපයක් යුද්ධය අවසන් කිරීමේ කොන්දේසි ලෙස ඉරානය ඉදිරිපත් කර ඇත. ප්රංශ පුවත් සේවය සමඟ පැවති විශේෂ සම්මුඛ සාකච්ඡාවකදී ඉරාන විප්ලවීය ආරක්ෂක බලකායේ ප්රකාශක හොසේන් මොහෙබි ද සඳහන් කර ඇත්තේ යේමන යුද්ධය අවසන් කිරීම ද ඊට ඇතුළත් බවයි.
මෙම ගැටුම ඉන්දියන් සාගරය දක්වා ව්යාප්ත වුවහොත් එය ඉන්දියාවේ සමුද්රීය කලාපය ආසන්නයටම පැමිණෙන අතර, එමඟින් ඉන්දියාව, මැදපෙරදිග, යුරෝපය සහ අප්රිකාව සමඟ සම්බන්ධ කරන වාණිජ නාවික ගමනාගමනයට දැඩි බලපෑම් එල්ල විය හැකිය.
ඉන්දියාවේ බොරතෙල් ආනයනයෙන් සැලකිය යුතු ප්රමාණයක් මැදපෙරදිගින් ලැබෙන බැවින් පර්සියානු ගල්ෆ් කලාපය හෝ හෝමූස් සමුද්ර සන්ධිය හරහා සිදුවන නාවික ගමනාගමනයට එල්ල වන ඕනෑම තර්ජනයක් හේතුවෙන් තෙල් මිල, භාණ්ඩ ප්රවාහන ගාස්තු සහ සාගර රක්ෂණ වාරික සීඝ්රයෙන් ඉහළ යාමේ අවදානමක් පවතී.
රතු මුහුදේ පවතින තත්ත්වය හමුවේ දැනටමත් නැව් සමාගම් රැසකට ‘සුබ පැතුම් තුඩුව’ වටා නැව් ගමන් මාර්ග වෙනස් කිරීමට සිදුව ඇති අතර, එමඟින් ගමන් කාලය හා පිරිවැය බෙහෙවින් ඉහළ ගොස් ඇත. ගැටුම් නැගෙනහිර දෙසට ව්යාප්ත වීම ඉන්දියාවේ අපනයනකරුවන්ට මෙන්ම ආනයනකරුවන්ට ද දැඩි පීඩනයක් එල්ල කරනු ඇතැයි ආර්ථික විශ්ලේෂකයෝ පෙන්වා දෙති.
එසේම, අතීතයේදී වෙළෙඳ නෞකාවල ආරක්ෂාව තහවුරු කිරීමට සහ සමුද්රීය තර්ජනවලට මුහුණදීමට නැව් යෙදවූ ඉන්දීය නාවික හමුදාවේ ආරක්ෂක වගකීම් තවදුරටත් පුළුල් වීමට ද මෙම තත්ත්වය හේතු විය හැකිය. කෙසේ වෙතත්, ඉරාන උපදේශකවරයා කළ ප්රකාශයේදී ඉලක්ක කරන්නේ වාණිජ නෞකාද, හමුදාමය ඉලක්කද නැතහොත් කලාපයේ කිසියම් නිශ්චිත රටක්ද යන්න නිශ්චිතව දක්වා නොමැති බවද වාර්තා වේ.
